Het wettelijk collegegeld bedraagt € 2.694 voor het studiejaar 2026-2027, tegen € 2.601 voor 2025-2026 — een stijging van € 93. Maar dat tarief geldt alleen als je aan drie voorwaarden voldoet, en de voorwaarde die de meeste studenten onaangenaam verrast gaat over een diploma dat je al hebt behaald.
De twee soorten collegegeld
Nederland kent geen één tarief. DUO onderscheidt op de eigen pagina twee soorten, en het verschil kan in de duizenden euro’s lopen.
| Soort | Wie stelt het vast? | Bedrag |
|---|---|---|
| Wettelijk collegegeld | De overheid, landelijk gelijk | € 2.601 (2025-2026) € 2.694 (2026-2027) |
| Instellingscollegegeld | De hogeschool of universiteit zelf | Verschilt per instelling en opleiding; volgens DUO “meestal hoger” dan het wettelijk tarief |
Bron: DUO, pagina Collegegeld, geraadpleegd 14 augustus 2026.
Dit onderscheid geldt alleen voor het bekostigde en aangewezen onderwijs. Particuliere instellingen bepalen hun tarief volledig zelf en vallen buiten dit stelsel — een detail dat je moet noemen als je in je scriptie over “het Nederlandse collegegeld” schrijft. De stijging van € 93 komt neer op ongeveer 3,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor; het bedrag wordt jaarlijks bijgesteld, dus controleer bij elk studiejaar opnieuw wat er geldt in plaats van een percentage door te trekken.
De drie voorwaarden voor het wettelijk tarief
DUO noemt drie voorwaarden waaraan je op de begindatum van je inschrijving moet voldoen. Ze gelden cumulatief: valt er één weg, dan betaal je instellingscollegegeld.
- Je staat ingeschreven bij een bekostigde opleiding aan een hbo-instelling of universiteit. Een bekostigde opleiding is er een die door de overheid wordt betaald.
- Je hebt nog geen diploma op datzelfde niveau bij een bekostigde opleiding behaald. Schrijf je je in voor een bachelor, dan mag je nog geen bachelordiploma van een bekostigde opleiding hebben; hetzelfde geldt voor een master en voor een associate degree.
- Je hebt de Nederlandse nationaliteit of die van een ander EU- of EER-land, Zwitserland of Suriname — of je hebt een van de door DUO genoemde verblijfsvergunningen.
De tweede voorwaarde is de kostbare. Wie een tweede studie op hetzelfde niveau begint nadat het eerste diploma binnen is, betaalt instellingscollegegeld, en dat kan een veelvoud van het wettelijk tarief zijn.
Weet je niet zeker welk tarief voor jou geldt? DUO verwijst daarvoor naar Mijn DUO: onder “Mijn studies en diploma’s” beantwoord je een reeks vragen en krijg je een indicatie. Het blijft een indicatie — je instelling stelt het tarief uiteindelijk vast — maar het is een betrouwbaarder vertrekpunt dan een schatting.
De twee uitzonderingen die je duizenden euro’s schelen
DUO noemt twee situaties waarin je tóch het wettelijk tarief blijft betalen, ook al voldoe je niet aan voorwaarde twee.
- Je bent met een tweede opleiding begonnen tijdens je eerste opleiding, en volgt die tweede zonder onderbreking.
- Je hebt een bachelor- of masterdiploma behaald en begint daarna voor de eerste keer aan een opleiding in de gezondheidszorg of het onderwijs. Vraag bij je instelling na of jouw opleiding daaronder valt.
De eerste uitzondering heeft een praktische kant die studenten vaak te laat ontdekken. DUO stelt het expliciet: zolang je nog geen diploma hebt behaald, betaal je alleen wettelijk collegegeld voor je eerste associate degree, bachelor of master — ook als je er vakken bij volgt of zelfs een volledige tweede studie ernaast doet. Wie een tweede studie overweegt, begint hem dus goedkoper vóór het eerste diploma dan erna. Voor wie twijfelt over een schakeljaar, een pre-master of een tweede bachelor is dat een beslissing die je beter vóór je afstuderen neemt dan erna.
Het collegegeldkrediet en zijn plafond
Krijg je studiefinanciering, dan kun je extra lenen om je collegegeld te betalen: het collegegeldkrediet.
- Bij wettelijk collegegeld leen je maandelijks een twaalfde van je collegegeld.
- Bij instellingscollegegeld kun je maandelijks meer lenen, afhankelijk van de hoogte ervan, maar nooit meer dan vijf keer het wettelijk collegegeld.
Dat plafond levert een concreet maandbedrag op. Voor 2025-2026 is het maximum € 1.083,75 per maand en voor 2026-2027 € 1.122,50. De rekensom klopt precies: vijf keer € 2.601 is € 13.005, gedeeld door twaalf maanden geeft € 1.083,75; vijf keer € 2.694 is € 13.470, gedeeld door twaalf geeft € 1.122,50.
Wil je lenen voor instellingscollegegeld, dan moet je bij je aanvraag in Mijn DUO een bewijsstuk uploaden waaruit blijkt dat je meer betaalt dan het wettelijk tarief. Heb je dat nog niet, dan stuurt DUO een verzoek om het alsnog te uploaden. Heb je geen recht op studiefinanciering, dan is het levenlanglerenkrediet de route.
Nog één praktisch punt dat elk jaar tot verwarring leidt: je betaalt je collegegeld niet aan DUO maar aan je onderwijsinstelling. Vragen over betalingen, en een eventuele teruggave als je stopt met studeren, regel je daar en niet bij DUO.
Wat het collegegeld níét dekt
Het bedrag hierboven is uitsluitend collegegeld. Voor een realistisch beeld van wat een studiejaar kost — en dat is precies wat je nodig hebt als je over studievertraging schrijft — komen daar kosten bij die per opleiding en per student sterk verschillen: studieboeken en licenties voor software, eventuele excursies of stagegerelateerde kosten, huisvesting, levensonderhoud, en het inkomen dat je misloopt door langer te studeren.
Die posten staan niet in één landelijke bron en zijn niet vast. Neem ze daarom nooit als vast bedrag over uit een artikel — ook niet uit dit artikel. Wat je wél hard kunt maken is het collegegeld zelf, omdat dat landelijk is vastgesteld en publiek gedocumenteerd.
Wat deze cijfers betekenen voor studievertraging
Hier komt het bedrag dicht bij je scriptie. Een studiejaar extra kost bij het wettelijk tarief € 2.694 in 2026-2027, en dat is alleen het collegegeld.
Dat is geen theoretisch scenario. De cohortcijfers van het CBS laten zien dat vertraging in het Nederlandse hoger onderwijs eerder regel dan uitzondering is: van het wo-bachelorcohort 2018/’19 had na vier jaar 63 procent een diploma, en van het hbo-cohort 2018/’19 na vier jaar 30 procent. De volledige reeks staat in het artikel over hoeveel studenten hun diploma halen.
Voor wie de rekensom wil maken: één semester uitloop kost in de praktijk zelden precies een half jaar collegegeld, omdat inschrijving per studiejaar loopt en instellingen hun eigen regels hebben voor tussentijdse uitschrijving en teruggave. Vraag dat na bij je eigen studentenadministratie voordat je ergens op rekent.
Hoe gebruik je deze cijfers in een scriptie?
- Noem het studiejaar bij het bedrag. “€ 2.694 (wettelijk collegegeld 2026-2027, DUO)” is citeerbaar; “ongeveer 2.700 euro” niet.
- Onderscheid de twee tarieven. Een uitspraak over “het collegegeld” die geen onderscheid maakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld is onnauwkeurig, en het verschil kan een factor drie of meer zijn.
- Vermeld dat particuliere instellingen buiten het stelsel vallen. Anders suggereer je een landelijke dekking die er niet is.
- Bereken geen tarieven van individuele instellingen zelf. Instellingscollegegeld staat op de site van de instelling zelf; leid het niet af uit een gemiddelde.
- Controleer of er inmiddels een nieuw studiejaar is aangekondigd voordat je inlevert, want de bedragen worden jaarlijks bijgesteld.
Wil je deze bedragen combineren met studentenaantallen, dan staan die in het artikel over hoeveel studenten het Nederlandse hoger onderwijs telt. Voor de bredere set onderwijsstatistieken en hoe je die verantwoord opzoekt, zie de gids over CBS StatLine als bron voor je scriptie. En omdat de tarieven voor hbo en wo gelijk zijn maar de trajecten niet, is het onderscheid tussen beide onderwijssoorten relevant voor elke vergelijking — dat staat in het artikel over het verschil tussen een hbo-scriptie en een wo-thesis.
Laat je scriptie geen extra studiejaar kosten
Tesify bouwt je hoofdstukken op in de structuur die je opleiding vraagt en houdt je bronnen gekoppeld aan wat je zelf hebt gelezen, zodat het schrijven niet het onderdeel is dat je afstuderen ophoudt. Meer dan 9.000 studenten gebruikten Tesify voor ruim 15.000 hoofdstukken, en je schrijft elke zin nog steeds zelf.
Veelgestelde vragen
Hoeveel is het collegegeld in 2026-2027?
Het wettelijk collegegeld is € 2.694 voor het studiejaar 2026-2027, tegen € 2.601 voor 2025-2026. Instellingscollegegeld ligt daar meestal boven en verschilt per instelling en opleiding.
Wat is het verschil tussen wettelijk en instellingscollegegeld?
Het wettelijk tarief wordt landelijk vastgesteld en is voor iedereen gelijk. Het instellingscollegegeld stelt de hogeschool of universiteit zelf vast, en je betaalt het als je niet aan de drie voorwaarden voor het wettelijk tarief voldoet.
Waarom betaal ik ineens instellingscollegegeld?
Vrijwel altijd omdat je al een diploma op hetzelfde niveau hebt behaald bij een bekostigde opleiding. Dat is de tweede van de drie voorwaarden en de meest voorkomende reden.
Zijn er uitzonderingen?
Twee. Je bent met een tweede opleiding begonnen tijdens je eerste en volgt die zonder onderbreking, of je hebt een bachelor of master en begint daarna voor het eerst aan een opleiding in de gezondheidszorg of het onderwijs.
Hoe weet ik welk tarief voor mij geldt?
DUO verwijst daarvoor naar Mijn DUO, waar je onder “Mijn studies en diploma’s” een aantal vragen beantwoordt en een indicatie krijgt. Je instelling stelt het tarief uiteindelijk vast.
Kan ik lenen voor mijn collegegeld?
Ja, met studiefinanciering via het collegegeldkrediet. Bij het wettelijk tarief leen je maandelijks een twaalfde; bij instellingscollegegeld meer, tot maximaal vijf keer het wettelijk collegegeld — € 1.083,75 per maand in 2025-2026 en € 1.122,50 in 2026-2027.
En als ik geen recht heb op studiefinanciering?
Dan kom je mogelijk in aanmerking voor het levenlanglerenkrediet, dat eveneens een lening voor het collegegeld is.
Betaal ik mijn collegegeld aan DUO?
Nee, aan je onderwijsinstelling. Vragen over de betaling en over een eventuele teruggave regel je dus bij je eigen instelling.
Geldt dit ook voor particuliere opleidingen?
Nee. Het stelsel van wettelijk en instellingscollegegeld geldt voor bekostigd en aangewezen onderwijs; particuliere instellingen bepalen hun tarief volledig zelf.
Wat kost een jaar studievertraging?
Aan collegegeld alleen € 2.694 in 2026-2027, bij het wettelijk tarief. Kosten voor boeken, huisvesting, levensonderhoud en gemist inkomen komen daar bovenop en verschillen per student.