Een afgekeurde scriptie is geen exmatriculatie: je krijgt een onvoldoende voor één onderwijseenheid en je herkanst die, binnen de tijdvakken en het aantal gelegenheden die in de onderwijs- en examenregeling van jouw opleiding staan. Daarnaast kun je binnen zes weken in beroep tegen de beslissing zelf. Hieronder allebei de routes, met de regels waar ze op staan.
Wat je nú het meest kost, is de week die voorbijgaat voordat je uitzoekt welke route van toepassing is. Dat is meestal te beslissen in één gesprek en één document.
Wat betekent afgekeurd formeel?
Formeel is je scriptie een onderwijseenheid met een tentamen, en een onvoldoende betekent dat dat tentamen niet met goed gevolg is afgelegd. Het is dus dezelfde categorie beslissing als een onvoldoende voor een vak — met dit verschil dat de scriptie vaak het laatste onderdeel is en de datum van je diploma bepaalt.
Belangrijk voor het vervolg: afkeuren betekent bijna nooit opnieuw beginnen. In de praktijk gaat het om een herziene versie van hetzelfde onderzoek, met een beoordelingsformulier dat precies aangeeft welke criteria onvoldoende waren.
Wie neemt dit besluit: je begeleider of de examencommissie?
Het cijfer wordt vastgesteld door de examinator of examinatoren — meestal je begeleider en een tweede lezer. Daarboven staat de examencommissie, die volgens de wet onder meer tot taak heeft de kwaliteit van tentamens en examens te borgen en richtlijnen en aanwijzingen vast te stellen binnen het kader van de onderwijs- en examenregeling om de uitslag van tentamens en examens te beoordelen en vast te stellen (artikel 7.12b, eerste lid, van de WHW).
Dat onderscheid is praktisch. Een inhoudelijk meningsverschil over het cijfer bespreek je met de examinatoren. Een klacht over de procedure — geen inzage gekregen, criteria die niet in de handleiding stonden, een tweede lezer die pas laat aanschoof — hoort thuis bij de examencommissie en uiteindelijk bij het college van beroep.
Welke drie routes heb je?
Route 1: herkansen. De standaardroute. Je verwerkt de feedback en levert een herziene versie in binnen het eerstvolgende tijdvak. Verreweg de meeste afkeuringen eindigen hier.
Route 2: het gesprek. Vraag inzage in de beoordeling en een toelichting per criterium. Soms blijkt het verschil kleiner dan het cijfer suggereert, en soms komt eruit dat één misverstand doorwerkte in drie criteria.
Route 3: beroep. Alleen zinvol als de beslissing in strijd met het recht is — daarover hieronder meer, want dit is de route waar de meeste verwachtingen sneuvelen.
Hoe werkt de herkansing van een scriptie?
Hoe vaak en wanneer je mag herkansen, staat niet in de wet maar in je eigen onderwijs- en examenregeling. De WHW schrijft alleen voor dát het erin moet staan: de OER legt onder meer vast de volgorde waarin, de tijdvakken waarbinnen en het aantal malen per studiejaar dat de gelegenheid wordt geboden tot het afleggen van de tentamens en examens (artikel 7.13, tweede lid, onderdeel j). Zoek dus in je OER naar het woord tijdvak en naar de scriptieparagraaf, en niet naar wat een medestudent van een andere opleiding vertelt.
De OER bevat nog drie rechten die je in deze fase concreet kunt gebruiken, en die studenten vrijwel altijd laten liggen:
- Inzage in je beoordeelde werk — de OER legt vast op welke wijze en binnen welke termijn je die krijgt (artikel 7.13, tweede lid, onderdeel p).
- Inzage in de normen waaraan is beoordeeld, en in de gestelde opdrachten (onderdeel q). Dit is de haak waarmee je vraagt: welk criterium was onvoldoende, en waaraan is dat afgemeten?
- Een bekendmakingstermijn voor de uitslag (onderdeel o). Als je al weken op een cijfer wacht, is dat geen kwestie van geduld maar van een termijn.
Werk bij het herzien met het beoordelingsformulier als inhoudsopgave: criterium voor criterium, met per criterium één zin over wat je hebt aangepast. Die lijst lever je mee. Het scheelt je tweede lezer zoekwerk en het voorkomt de tweede ronde waarin blijkt dat je een punt over het hoofd zag.
Wanneer ga je in beroep, en binnen welke termijn?
Beroep gaat naar het college van beroep voor de examens, dat volgens artikel 7.61, eerste lid, onderdeel e, van de WHW bevoegd is ten aanzien van beslissingen van examencommissies en examinatoren. Dus ja: een scriptiecijfer valt eronder.
De termijn komt uit de Algemene wet bestuursrecht: de termijn voor het indienen van een bezwaar- of beroepschrift bedraagt zes weken (artikel 6:7) en die termijn vangt aan met ingang van de dag na die waarop het besluit op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt (artikel 6:8, eerste lid). Zes weken klinkt ruim en is het niet, omdat de eerste twee weken meestal opgaan aan uitzoeken of je het wel wilt.
Wat er daarna gebeurt, is wettelijk vastgelegd en verrassend gestructureerd. Het college stuurt je beroepschrift eerst door naar het orgaan waartegen het is gericht, met de uitnodiging te onderzoeken of een minnelijke schikking mogelijk is; dat orgaan meldt binnen drie weken wat daaruit is gekomen (artikel 7.61, derde lid). Pas als schikken niet lukt, wordt het beroep in behandeling genomen. Het college beslist binnen tien weken, gerekend vanaf de dag na afloop van de indieningstermijn (vierde lid).
Nu de twee dingen die de meeste verwachtingen bijstellen. Ten eerste: beroep kan worden ingesteld terzake dat een beslissing in strijd is met het recht (artikel 7.61, tweede lid). Het college toetst de rechtmatigheid, niet of jouw hoofdstuk 4 een 5,5 of een 6,5 waard is. Ten tweede: als het beroep gegrond is, vernietigt het college de beslissing, maar het is niet bevoegd in de plaats van de vernietigde beslissing een nieuwe beslissing te nemen (vijfde lid). Het kan bepalen dat opnieuw wordt beslist of dat het tentamen opnieuw wordt afgenomen. Een gewonnen beroep levert dus een nieuwe beoordeling op, geen cijfer.
Beroep is daarmee sterk bij procedurele gebreken — geen inzage, criteria die nergens vooraf stonden, een beoordeling die afwijkt van de richtlijnen van de examencommissie — en zwak bij “ik vind het te laag”. Dien het in als er zo’n gebrek is, en werk ondertussen gewoon door aan de herziene versie.
Wat als de afkeuring over fraude of plagiaat gaat?
Dan is het een ander traject, met andere bevoegdheden. Bij fraude kan de examencommissie de betrokkene het recht ontnemen één of meer door de examencommissie aan te wijzen tentamens of examens af te leggen, gedurende een door de examencommissie te bepalen termijn van ten hoogste een jaar. Bij ernstige fraude kan het instellingsbestuur, op voorstel van de examencommissie, de inschrijving voor de opleiding definitief beëindigen (artikel 7.12b, tweede lid).
Dit is de enige variant waarin een afgekeurde scriptie je studie echt kan kosten, en het is ook de enige waarin je er verstandig aan doet je te laten bijstaan — door de studentendecaan of de studentenorganisatie, vóór het gesprek en niet erna. Wat wel en niet mag rond AI-gebruik en bronvermelding staat in ons overzicht van de vraag of je ChatGPT mag gebruiken voor je scriptie.
Wat kost een afkeuring aan tijd?
Praktisch gezien niet de herziening zelf, maar het wachten op het volgende tijdvak. Daar zit vaak meer vertraging in dan in het herschrijven, en het is precies de reden om op de dag van de uitslag twee dingen tegelijk te doen: inzage aanvragen en het eerstvolgende inlevermoment opzoeken.
Loopt je begeleider vast in de agenda terwijl jij door wilt, dan is de aanpak dezelfde als wanneer je vóór de beoordeling zonder feedback zit — die beschrijven we in het stuk over wat je doet als je begeleider pas over twee weken tijd heeft.
Hoe voorkom je een tweede afkeuring?
Twee patronen verklaren de meeste herkansingen die opnieuw misgaan.
Je hebt de opmerkingen opgelost, maar niet het criterium. Vijftien losse tekstuele correcties maken een onvoldoende op “samenhang tussen theorie en resultaten” niet voldoende. Werk per criterium, niet per opmerking.
Je hebt iets aangepast en de rest niet meegetrokken. Een aangescherpte hoofdvraag verandert je deelvragen, je theoretisch kader, je conclusie en je samenvatting. Consistentie tussen hoofdstukken is het criterium waarop tweede lezers het snelst afhaken; de laatste-weekcontroles daarvoor staan in de controlelijst voor de laatste week.
Precies dat consistent houden bij een herziening is waar Tesify voor gemaakt is: de structuur van je hoofdstukken bewaken, terminologie gelijk houden en zichtbaar maken waar een wijziging in hoofdstuk 2 nog niet is doorgevoerd in hoofdstuk 5. Werk je herziene versie uit in Tesify.
Waar staan de regels die voor jou gelden?
In deze volgorde, en in geen andere: de onderwijs- en examenregeling van jouw opleiding, de scriptiehandleiding met het beoordelingsformulier, en de regels van de examencommissie, die volgens artikel 7.12b, derde lid, verplicht is regels vast te stellen over de uitvoering van haar taken en bevoegdheden. Alles wat in dit artikel staat over aantallen kansen, tijdvakken en termijnen is een verwijzing naar die documenten, niet een vervanging ervan. Ze verschillen per opleiding, en tussen hbo en wo verschilt bovendien de opzet van het afstudeertraject zelf — dat leggen we uit in het stuk over het verschil tussen een hbo-scriptie en een wo-thesis.
Veelgestelde vragen
Kun je van school worden gestuurd als je scriptie wordt afgekeurd?
Nee, niet door de onvoldoende zelf. Beëindiging van de inschrijving is alleen aan de orde bij ernstige fraude, op voorstel van de examencommissie aan het instellingsbestuur (artikel 7.12b, tweede lid, WHW).
Hoe vaak mag je je scriptie herkansen?
Dat staat in de onderwijs- en examenregeling van je opleiding, die het aantal gelegenheden per studiejaar en de tijdvakken vastlegt (artikel 7.13, tweede lid, onderdeel j). Er is geen landelijk aantal.
Moet je bij een herkansing helemaal opnieuw beginnen?
Vrijwel nooit. Je levert een herziene versie van hetzelfde onderzoek in, gericht op de criteria die onvoldoende waren. Alleen als de onderzoeksopzet zelf is afgekeurd, verandert de opdracht wezenlijk.
Binnen welke termijn moet je in beroep gaan?
Zes weken (artikel 6:7 Awb), te rekenen vanaf de dag na de bekendmaking van het besluit (artikel 6:8, eerste lid). Die termijn is hard.
Kan het college van beroep mijn cijfer verhogen?
Nee. Het college vernietigt de beslissing geheel of gedeeltelijk en kan bepalen dat opnieuw wordt beslist of dat het tentamen opnieuw wordt afgenomen, maar mag zelf geen nieuwe beslissing nemen (artikel 7.61, vijfde lid).
Waar wordt een beroep op getoetst?
Op rechtmatigheid: beroep kan worden ingesteld op de grond dat een beslissing in strijd is met het recht (artikel 7.61, tweede lid). Een inhoudelijk oordeel over de kwaliteit van je onderzoek valt daar niet onder.
Hoe lang duurt een beroepsprocedure?
Eerst volgt een poging tot minnelijke schikking, waarover het betrokken orgaan binnen drie weken bericht. Het college beslist binnen tien weken, gerekend vanaf de dag na afloop van de indieningstermijn (artikel 7.61, derde en vierde lid).
Heb je recht op inzage in de beoordeling?
De onderwijs- en examenregeling legt vast op welke wijze en binnen welke termijn je inzage krijgt in je beoordeelde werk en kennis kunt nemen van de normen waaraan is beoordeeld (artikel 7.13, tweede lid, onderdelen p en q).
Wat doe je als je begeleider en de tweede lezer het oneens zijn?
Vraag om een toelichting per criterium en leg de vraag daarna bij de examencommissie neer, die de kwaliteit van de beoordeling borgt en richtlijnen voor het vaststellen van uitslagen vaststelt.
Loop je met een afkeuring automatisch studievertraging op?
Niet automatisch; het hangt af van het eerstvolgende tijdvak in je OER. Vraag daarom op de dag van de uitslag zowel inzage aan als het volgende inlevermoment op.
Is het verstandig om beroep en herkansing tegelijk te doen?
Meestal wel. De beroepstermijn loopt door terwijl je herziet, en een gewonnen beroep levert een nieuwe beoordeling op — geen kant-en-klaar diploma.