Of je AI mág gebruiken is een vraag van je opleiding. Hóe je het vermeldt als je het gebruikt, is inmiddels een vraag met een concreet Nederlands antwoord.
De Werkgroep APA — de groep informatiespecialisten die met SURF en het Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken de Nederlandse uitwerking van de APA-richtlijnen maakt — publiceerde in mei 2024 een supplement over generatieve AI, en in mei 2026 versie 2.0 daarvan. Die versie is gebaseerd op de voorlopige richtlijn die de APA Style Experts op 9 september 2025 in drie blogberichten formuleerden.
Hieronder staan die regels, met de voorbeelden erbij. Gaat je vraag over of het mág, begin dan bij het artikel over of je ChatGPT mag gebruiken voor je scriptie; dit artikel gaat over de notatie.
Waarom AI wel een bronvermelding krijgt en Word niet
De meest gestelde tegenwerping is dat een AI-tool geen informatiebron is maar gereedschap, vergelijkbaar met Word, Excel of een rekenmachine. De Werkgroep APA behandelt die tegenwerping expliciet en verwerpt hem, met een argument dat het waard is om te onthouden.
Een tekst die je met de hand of in Word schrijft is dezelfde tekst, en een som die je op een rekenmachine of in Excel maakt heeft dezelfde uitkomst. Bij generatieve AI is dat anders: de output wijkt inhoudelijk vrijwel altijd af van wat je zelf zou hebben geproduceerd, en wordt juist ingezet om andere of “betere” inhoud te genereren. Een AI-tool levert dus inhoudelijke input, en daarmee is het een bron.
De begrippen die de richtlijn hanteert: een AI-tool is een digitaal hulpmiddel op basis van kunstmatige intelligentie; GenAI is generatieve AI, die zelfstandig nieuwe inhoud creëert; de prompt is de opdracht die je geeft; de chat is de communicatie tussen jou en de tool.
In de tekst: kort of lang verwijzen
Er zijn twee vormen, en welke je kiest hangt af van waar je de tool voor hebt gebruikt.
| Korte verwijzing | Lange verwijzing | |
|---|---|---|
| Wanneer | AI ter ondersteuning of inspiratie, niet voor het schrijven van tekst of het genereren van afbeeldingen | AI genereerde tekst of beeld dat in je verslag staat, of je zette AI in als onderzoekstool |
| Wat noem je | Alleen welke tool je gebruikte en waarvoor | Ook de prompt, eventueel met de volledige chat of een link ernaartoe |
In beide gevallen geldt: de naam van het bedrijf dat de tool ontwikkelde en het jaartal worden altijd vermeld, en de naam van de AI-tool wordt alleen bij de eerste vermelding cursief gezet.
Korte verwijzing: de voorbeelden
Denk aan spelling controleren, samenvatten, inkorten of vertalen. Dit zijn de vormen die de richtlijn zelf geeft:
Spelling
Voor het controleren van de spelling is gebruik gemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2026).Samenvatting
De samenvatting is gemaakt met behulp van Copilot (Microsoft, 2026).Inkorten
Omdat in het oorspronkelijke verslag het maximaal aantal woorden was overschreden is de tekst ingekort met Mistral Medium (Mistral AI SAS, 2026).Vertaling
Voor het literatuuronderzoek zijn drie artikelen uit het Koreaans vertaald naar het Nederlands met DeepL Write (DeepL, 2026).Data-analyse
De uit het onderzoek afkomstige data zijn geanalyseerd met Claude (Anthropic, 2026).
Je kunt zo’n verwijzing in je inleiding zetten, of op de plek in je scriptie waar de toepassing betrekking op heeft — als je alleen in je methodehoofdstuk een tool gebruikte, hoort hij daar.
Lange verwijzing: prompt en chat erbij
Heb je met AI tekst laten genereren die in je verslag staat, of gebruikte je AI als onderzoekstool, dan komt de prompt erbij. De chat neem je op in een bijlage, of je verwijst ernaar.
Met de chat in de bijlage
Voor het opstellen van de onderzoeksvraag “Hoe wordt kwaliteitsmanagement toegepast in het hoger onderwijs en welke modellen worden daarbij het meest gebruikt?” is gebruik gemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2026) met als prompt: “Bedenk een vraagstelling bij een literatuuronderzoek over kwaliteitsmanagement in het hoger onderwijs”. De chat is opgenomen in Bijlage A.Met een verwijzing naar de chat
Voor het opstellen van de onderzoeksvraag “[…]” is gebruik gemaakt van ChatGPT, zie voor de volledige chat OpenAI (2026).
Heb je een bestaand bestand geüpload als onderdeel van je prompt — een afbeelding, een tekst, een geluidsopname — dan verwijs je in je bronnenlijst ook naar dát bestand, volgens de gewone APA-regels.
Let op bij het delen van een chatlink. De richtlijn waarschuwt hier expliciet voor: de chat moet beschikbaar blijven voor je lezer, en als je verslag wordt gepubliceerd, bijvoorbeeld in de HBO Kennisbank, is die chat voor iedereen zichtbaar en herbruikbaar. Wil je dat niet, neem de chat dan als bijlage op in plaats van als link.
In de bronnenlijst: twee vormen
Welke van de twee je gebruikt, volgt uit je verwijzing in de tekst: noemde je alleen de tool, dan pak je vorm 1; verwees je naar de chat, dan vorm 2.
Vorm 1 — alleen de AI-tool
Ontwikkelaar. (jaar). Naam AI-tool [Generatieve AI]. https://xxxx
Vijf onderdelen: de ontwikkelaar (het bedrijf dat de tool aanbiedt), het jaartal dat de tool zelf vermeldt (ontbreekt dat, neem dan het huidige jaar), de naam van de tool cursief, de omschrijving [Generatieve AI] tussen vierkante haken, en de URL — zonder raadpleegdatum.
Anthropic. (2026). Claude 4 Sonnet [Generatieve AI]. https://claude.ai/new
DeepL. (2026). DeepL Write [Generatieve AI]. https://www.deepl.com/en/write
Google. (2026). Gemini [Generatieve AI]. https://gemini.google.com/
Google. (2026). NotebookLM [Generatieve AI]. https://notebooklm.google/
Microsoft. (2026). Copilot [Generatieve AI]. https://copilot.microsoft.com/
OpenAI. (2026). ChatGPT [Generatieve AI]. https://chatgpt.com/
Perplexity AI. (2026). Perplexity [Generatieve AI]. https://www.perplexity.ai/
Vorm 2 — de AI-tool met chat
Ontwikkelaar. (jaar, dag maand). Titel van de chat [Generatieve AI chat]. Naam AI-tool. https://xxxx
Zes onderdelen: ontwikkelaar, de datum van de chat, de titel van de chat cursief (de titel die de tool geeft, of een die je zelf verzint), de omschrijving [Generatieve AI chat], de naam van de tool, en de link naar de chat — opnieuw zonder raadpleegdatum.
OpenAI. (2026, 10 april). Vraagstelling kwaliteitsmanagement hoger onderwijs [Generatieve AI chat]. ChatGPT. https://chatgpt.com/c/[chat-id]
Google. (2026, 15 april). Kwaliteitsmanagement Hoger Onderwijs Vraagstellingen [Generatieve AI chat]. Gemini. https://gemini.google.com/app/[chat-id]
Tabellen en figuren die met AI zijn gemaakt
Hier wijkt de richtlijn op één punt af van wat je gewend bent. De opmaak is hetzelfde als bij andere afbeeldingen: boven de afbeelding vetgedrukt Tabel 1 of Figuur 1 (met hoofdletter), een witregel, daaronder de titel cursief. Onder de afbeelding komt een toelichting die begint met Opmerking, cursief, met daarin welke bronnen en welke tool zijn gebruikt.
Opmerking. Zoektermen en tabel gegenereerd met Copilot (Microsoft, 2026).
Het afwijkende punt: bij door AI gegenereerde tabellen of figuren komt géén copyrightvermelding te staan, in tegenstelling tot andere bestaande afbeeldingen die je overneemt.
Gebruik je een afbeelding puur ter illustratie, bijvoorbeeld op je omslag, dan volstaat de ontwikkelaar en het jaartal, onder de afbeelding of op een andere pagina: “Omslag: afbeelding gegenereerd met Claude (Anthropic, 2026).” Zet de tool wel in je bronnenlijst.
De AI-verantwoording
Let op het verschil: de richtlijn hierboven gaat over verwijzen. Een aparte AI-verklaring of verantwoording is iets wat je eigen opleiding kan vragen, en dat staat los van APA. De richtlijn formuleert wel het onderliggende principe: voor de lezer moet altijd duidelijk zijn óf en hóe AI is gebruikt bij de totstandkoming van je werk. En de richtlijn sluit af met de instructie om altijd bij je eigen onderwijsinstelling na te gaan wat de regels zijn.
Vraagt jouw opleiding om zo’n verantwoording, dan werkt deze opzet. Zet hem in je voorwerk of als bijlage, afhankelijk van wat je handleiding zegt.
Verantwoording gebruik van AI-hulpmiddelen
Bij het maken van deze scriptie zijn de volgende AI-hulpmiddelen gebruikt:
• [Naam tool] ([Ontwikkelaar], [jaar]) voor [taak], in [hoofdstuk of onderdeel].
• [Naam tool] ([Ontwikkelaar], [jaar]) voor [taak], in [hoofdstuk of onderdeel].De volgende onderdelen zijn niet met AI tot stand gekomen: [bijvoorbeeld de dataverzameling, de analyse, de interpretatie en de conclusies].
Alle door AI gegenereerde suggesties zijn door mij gecontroleerd op juistheid; alle gebruikte bronnen zijn in de originele publicatie geraadpleegd. De volledige chats zijn opgenomen in Bijlage [X].
De AI-tools zijn opgenomen in de bronnenlijst.
Die voorlaatste regel is de belangrijkste, en niet alleen voor de vorm: verzonnen of verkeerd toegeschreven referenties zijn het grootste praktische risico bij AI-gebruik in een literatuurhoofdstuk. Controleer elke verwijzing in de originele bron.
Transparant werken zonder dat het je werk wordt
Tesify houdt bij welke bronnen je gebruikt terwijl je aan je hoofdstukken schrijft, in de structuur die jouw opleiding vraagt, zodat je verantwoording en je bronnenlijst aan het eind kloppen. Meer dan 9.000 studenten gebruikten Tesify voor ruim 15.000 hoofdstukken, en je schrijft elke zin nog steeds zelf.
Waar je dit terugvindt
De richtlijn heet De APA-richtlijnen uitgelegd: Generatieve AI en is gemaakt door de Werkgroep APA. Versie 1.0 verscheen in mei 2024, versie 2.0 in mei 2026. Hij is gratis beschikbaar via SURF, onder een Creative Commons-licentie, en hoort bij de hoofdhandleiding De APA-richtlijnen uitgelegd: Een praktische handleiding voor bronvermelding in het hoger onderwijs (3e herziene editie, 8 juli 2021), samengesteld door elf informatiespecialisten van negen hogescholen met SURF en het Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken.
De algemene APA 7-regels voor je overige bronnen staan in de complete gids voor APA 7-bronvermelding. Juridische bronnen volgen weer eigen regels; die staan in het artikel over wetten en jurisprudentie citeren. En of AI-tekst herkend wordt door de plagiaatcontrole, is een aparte vraag — zie de vergelijking bij wordt AI-tekst herkend door de plagiaatcontrole.
Veelgestelde vragen
Hoe citeer ik ChatGPT in APA?
In de bronnenlijst als: OpenAI. (jaar). ChatGPT [Generatieve AI]. https://chatgpt.com/ — dus met de ontwikkelaar als auteur, de toolnaam cursief, de omschrijving tussen vierkante haken en geen raadpleegdatum. In de tekst noem je welke tool je gebruikte en waarvoor, met de ontwikkelaar en het jaar: (OpenAI, 2026).
Moet ik de prompt vermelden?
Bij een korte verwijzing niet. Heb je met AI tekst of beeld laten genereren dat in je verslag staat, of gebruikte je AI als onderzoekstool, dan is het advies om de prompt wél te noemen, eventueel met de chat erbij.
Komt een AI-tool ook in mijn bronnenlijst?
Ja. Ook bij een korte verwijzing in de tekst neem je de tool op in je bronnenlijst, in de vorm met vijf onderdelen.
Zet ik er een raadpleegdatum bij?
Nee. Bij zowel de vermelding van de tool als de vermelding van een chat wordt de raadpleegdatum niet genoemd.
Moet ik de hele chat in mijn bijlage opnemen?
Dat mag, en het is het alternatief voor een chatlink. Kies je voor een link, houd er dan rekening mee dat de chat beschikbaar moet blijven en, als je scriptie wordt gepubliceerd, voor iedereen zichtbaar is.
Hoe vermeld ik een afbeelding die ik met AI heb gemaakt?
Met de gewone figuuropmaak, en onder de afbeelding een toelichting die begint met Opmerking en de gebruikte tool noemt. Anders dan bij overgenomen afbeeldingen komt er bij AI-gegenereerde tabellen en figuren géén copyrightvermelding bij.
Geldt dit ook voor Grammarly of de spellingcontrole van Word?
De richtlijn behandelt generatieve AI-tools, en noemt spellingcontrole met een AI-tool expliciet als voorbeeld van een korte verwijzing. Een klassieke, niet-generatieve spellingcontrole valt daar niet onder. Twijfel je bij een specifieke tool, vermeld hem dan; te veel transparantie is nooit het probleem.
Wat als mijn opleiding andere regels hanteert?
Dan gelden die. De richtlijn zegt dat zelf ook met zoveel woorden: controleer altijd bij je eigen onderwijsinstelling wat de regels rond AI-gebruik zijn. Je scriptiehandleiding en het OER staan boven elke landelijke gids.
Verandert deze richtlijn nog?
Bijna zeker. Versie 1.0 is uit mei 2024 en versie 2.0 uit mei 2026, en de richtlijn zegt zelf dat de ontwikkelingen binnen AI razendsnel gaan en dat de beschreven regels in de toekomst minder goed toepasbaar kunnen zijn. Controleer de versie voordat je hem toepast.